تمرین صدا برای گویندگی
اگر گوینده تازه کار هستید و یا میخواهید وارد حیطه گویندگی شوید ممکن است در هنگام صحبت کردن جلوی جمع، احساس کنید صدایتان خسته شده و انرژی لازم را برای ادامه ندارید. اگر ماهیچه های تارهای صوتی شما به اندازه کافی قوی نباشد، این ضعف زودتر آشکار میشود و تاثیر کلامتان بر شنوندگان کم خواهد شد.
تقویت صدا نیاز به تمرین و پشتکار طولانی مدت دارد. در این مقاله چندین تمرین پرورش صدا ارئه گردیده است تا بتوانید با سرعت بیشتری در این مسیر قدم بردارید.
گرم کردن اولیه تارهای صوتی
همانطور که قبل از ورزش لازم است بدنتان را گرم کنید، برای گویندگی هم نیاز به گرم کردن صدا دارید. چندین روش که برای گرم کردن صدا میتوانید انجام دهید به شرح زیر است:
یکی از ترانه های دلخواه خودتان را زمزمه کنید. سعی کنید آوازی را انتخاب کنید که بیشترین حرکت را به لب و دهان شما می دهد.
وانمود کنید که دارید آدامس می جوید. عضلات فک بالا و پایین را حرکت دهید و خوب آنها را آماده کنید.
زبانتان را در دهان بچرخانید. شاید احساس کرده باشید که گاهی تنش های روانی در عقب زبان شما جمع می شود. با این حرکت، گرفتگی های احتمالی را برطرف می کند.
دهان خود را به شدت تمام به شکل آ، ای و او درآورید. سعی کنید چند بار این صداها را با صدای بلند و حرکت افراطی دهان ادا کنید.
تمرین تنفس
یکی از دلایل ضعیف بودن صدا، عمیق و قوی نبودن نفس است. نکته اصلی و بسیار مهم در کار گویندگی تنفس یا به اصطلاح نفس کشیدن و نفس بیرون دادن است (دم و بازدم).
اصولا بدون تنفس صحبت کردن غیر ممکن است، ولی نکته مهم اینجاست که بیشترین گویندگان، نفس کشیدن را خوب انجام می دهند ولی بازدم آنها صحیح نیست، در حالیکه برای گوینده بازدم صحیح مهم است نه نفس کشیدن. بنابراین گوینده باید مرتب تمرین کند تا بتواند هوای بیشتری را درسینه فرو برده و بعدا به آهستگی بیرون بدهد.
بایستید. شانه هایتان را کاملا به عقب بدهید تا ریه هایتان باز شوند. دستهایتان را روی شکم بگذارید ماهیچه های شکم را رها کنید.
از راه بینی هوا را درون ریه بکشید و احساس کنید این هوا اول دارد شکمتان را پر می کند، بعد نوبت به ریه ها می رسد. چند ثانیه هوا را نگه دارید. بعد به آرامی هوا را بیرون بدهید. حس کنید که ریه و شکمتان کاملا جمع می شود.
بعد از چند بار انجام تمرین بالا، دستهایتان را بالا ببرید، ریه هایتان را از هوا پر کنید، بعد دستها را پایین بیاورید و با گفتن آه یا اوه بلند، هوا را به سرعت از ریه خارج کنید.
تمرین رهاسازی صدا
اگر صدای شما در گلو خفه باشد یا خشن و گرفته باشد، تاثیر خوبی بر شنوندگان نخواهد داشت. تمرینات رهاسازی صدا باعث می شود با اعتمادبنفس بالاتر و کنترل بیشتر، با صدایی متعادل مخاطب را به سمت خودتان جذب کنید.
بایستید و آرام دست تان را روی ماهیچه های گلویتان بگذارید. در همین حالت، با صدای معمولی صحبت کنید. به تنش ماهیچه های گلو و گرفتگی و خشکی آرواره تان دقت کنید.
با دهان کاملا باز خمیازه بکشید. با یک “او و و و م م م م م ” کشدار خمیازه تان را تمام کنید. سعی کنید حرف م را تا جایی که می توانید ادامه بدهید. عضلات آرواره تان را بدون هیچ گرفتگی یا جمع کردن، رها کنید.
فک پایین را رها کنید و به چپ و راست حرکت بدهید. در حالی که فکتان رها است، لبهایتان را بسته نگهدارید و زمزمه کنید.
تمرین افزایش حجم صدا
اگر حجم صدای شما خوب باشد کمتر خسته می شوید و نیاز نیست برای بیان مطلب انرژی زیادی هدر بدهید.
یک نفس عمیق بکشید و هوا را با صدای “س س س س” بیرون بدهید. این کار را ده بار پشت سر هم انجام بدهید.
بلندی صدایتان را در هنگام ادای حرف “م م م” تغییر دهید. اول با صدای کم شروع کنید: م م م م م. بعد صدایتان را تا حد متوسط بالا ببرید. سپس با بالاترین صدا این حرف را تکرار کنید. دوباره این کار را تکرار کنید، اما این بار از صدای بلند آغاز کنید و به صدای کم برسید. چندین بار این تمرین ها را تکرار کنید. کم، زیاد، کم، زیاد، کم، زیاد، …
تمرین دو را با یک حرف صدادار تکرار کنید: مثلا بگویید آآآآ. ابتدا با کم، متوسط و زیاد و سپس کم، زیاد، کم، زیاد، کم، زیاد، …
تمرین پرورش صدا
در ادامه تمرینات قوی سازی صدا به صورت لیست وار ذکر شده است . با انجام مستمر این تمرینات شما با نقاط ضعف خود آشنا شده و قدم بزرگی در جهت رفع آن ها برمیدارید.
دو انگشت خود را در حفره دو طرف گلو قرار بدهید و بکشید و مثل فرماندهان نظامی فرمان بدهید (ایست، به جای خود، خبردار و از این قبیل) توجه داشته باشید که صدا زیاد هم بلند نباشد.
خمیازه بکشید و گلو را راحت بگذارید و نفس بکشید. بدون اینکه صدای نفس خود را بشنوید از یک تا بیست بشمارید و تا آنجا که ممکن است اعداد را بالاتر ببرید. مثلا تا شماره سی یا چهل و … یادآوری می شود تمام حروف اعداد باید گفته شود و کاملا مفهوم باشد. اگر توانستید تا شماره پنجاه برسید، شما دارای صدای خوب و مناسب و سالم برای گویندگی هستید. این تمرین را هر روز ادامه دهید.
تمرین قبلی را با بالابردن و پایین آوردن صدا تکرار کنید. همچنین روی بعضی از اعداد تکیه نمایید و گاهی نیز اعداد را برعکس به همان نوع تکرار کنید؛۲۰-۱۹-۱۸-۱۷ …
یک بیت شعر را انتخاب و آنرا قسمت قسمت و پس و پیش نمایید و بخوانید. اگر زمان خواندن ۴/۱ (یک چهارم) شعر کامل و درست، بیشتر باشد وضع تنفس شما خوب نیست و باید تمرین کنید تا به اندازه تعیین شده برسد.
شش حرکت اصلی (آ، اَ، اُ،اِ، او، ای) در زبان فارسی هست. گوینده بایستی حرف اُ و ترکیبات آن مثل (اوی، اووی، آو) را تمرین کند و دهان تا آنجا که ممکن است باز کند.
در این تمرین، غضروف هایی که به تارهای صوتی چسبیده است، بیشتر تمرین خواهد کرد و اگر نقصی در دستگاه صوتی باشد آشکار خواهد شد.
گوینده باید به حروف بی صدا توجه کند و آنها را به خوبی ادا نماید (حروف آخر کلمات بی صدا هستند). اگر دقت کرده باشید بعضی از گویندگان، آخر کلمات را یا می جوند و یا به لغت بعدی می چسبانند و یا آن را کاملا تلفظ نمی کنند.
تمرین حداقل صدا : صحبت کردن عادی گوینده نباید با گویندگی در صدا و سیما تفاوت چندانی داشته باشد. گوینده با صحبت کردن پیش خود بایستی حداقل برد صدایش را بسنجد. (حداقل برد صدا سه متر است)
چون یکی از اصول کار گویندگی کنترل خروج نفس است. گوینده خوب کسی است که بداند حروف مختلف چقدر نفس می برد. (حروفی که از جلو دهان ادا می شود مثل س- ف، نفس بیشتری می خواهد) برای مثال: جمله ای بیست کلمه ای انتخاب کنید که ۱۶ حرف س و ف در آن باشد و جمله ای به همان اندازه بدون دو حرف س و ف. در موقع بیان متوجه می شوید جمله ای که دارای حروف س و ف هستند نفس بیشتری می برد.
کنار دیوار صافی بایستید، سر را به دیوار تکیه دهید و سینه را بالا بیاورید و نفس بکشید، (سعی کنید شانه تکان نخورد و پهلو هم زیاد باز نشود) در تمام دوران گویندگی این کار را تکرار کنید (راست نشستن برای گوینده زیاد مهم نیست زیرا فقط عضلات بیرونی و درونی موثرند، اما گردن را در موقع گویندگی نباید محکم بگیرید زیرا صدا غیر طبیعی می شود.)
سعی کنید جمله ای را که نفس به آن نمی رسد با یک نفس بخوانید و هر بار لغات را زیاد کنید، البته در تمام مراحل فراموش نکنید که همه حروف باید گفته شود. اینها تمرین هایی برای رفع نقایص صدا و پیدا کردن آن نقایص هستند.